Prokura samoistna oznacza, że prokurent może samodzielnie, bez udziału innych osób, dokonywać w imieniu przedsiębiorcy wszystkich czynności sądowych i pozasądowych związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa. To najszersza forma pełnomocnictwa handlowego w polskim prawie. Przeciwieństwem jest prokura łączna, w której prokurent musi działać razem z innym prokurentem lub członkiem zarządu. Prokury może udzielić przedsiębiorca wpisany do KRS albo do CEIDG, a prokurentem może być tylko osoba fizyczna z pełną zdolnością do czynności prawnych.
Zakres prokury
Zgodnie z art. 109¹ KC prokura obejmuje umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych, jakie są związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Prokurent podpisuje umowy, reprezentuje firmę przed sądem i urzędami, zatrudnia pracowników i zaciąga zobowiązania. Zakresu prokury nie można ograniczyć ze skutkiem wobec osób trzecich, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Są jednak czynności, do których prokura nie wystarcza. Do zbycia przedsiębiorstwa, oddania go do czasowego korzystania oraz do zbywania i obciążania nieruchomości potrzebne jest pełnomocnictwo do poszczególnej czynności. Prokurent nie może też przenieść prokury na inną osobę, choć może ustanowić pełnomocnika do poszczególnych czynności albo określonego rodzaju czynności.
Rodzaje prokury
| Rodzaj | Jak działa prokurent | Przykład zastosowania |
|---|---|---|
| Samoistna | samodzielnie | zaufany dyrektor zarządzający |
| Łączna | razem z innym prokurentem | dwóch dyrektorów kontrolujących się nawzajem |
| Łączna niewłaściwa | razem z członkiem zarządu lub wspólnikiem | prokurent wspierający jednoosobowy zarząd |
| Oddziałowa | tylko w sprawach oddziału wpisanego do rejestru | kierownik oddziału |
Prokura jest pełnomocnictwem udzielonym przez przedsiębiorcę podlegającego obowiązkowi wpisu do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej albo do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, które obejmuje umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych, jakie są związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa.
art. 109¹ § 1 Kodeksu cywilnego
Jak udziela się prokury
Prokura wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności. W spółce z o.o. jej ustanowienie wymaga zgody wszystkich członków zarządu, a odwołać może ją każdy członek zarządu. W spółkach osobowych potrzebna jest zgoda wszystkich wspólników mających prawo prowadzenia spraw spółki. Prokurę zgłasza się do KRS, a w przypadku jednoosobowej działalności do CEIDG, wskazując jej rodzaj.
Wpis do rejestru ma charakter deklaratoryjny. Prokura jest skuteczna od chwili jej udzielenia, a nie od wpisu. Brak wpisu nie unieważnia czynności prokurenta, ale utrudnia kontrahentom weryfikację, dlatego w praktyce banki i notariusze żądają aktualnego odpisu z rejestru.
Podpis prokurenta
Prokurent podpisuje się, składając obok firmy przedsiębiorcy własnoręczny podpis z dopiskiem wskazującym na prokurę, najczęściej „p.p.” (per procura). Dzięki temu kontrahent od razu wie, w jakim charakterze działa podpisujący.
Zobacz też
Zarząd sukcesyjny — prokura wygasa z chwilą śmierci przedsiębiorcy prowadzącego JDG. Jak zapewnić ciągłość firmy, wyjaśniamy w tekście zarząd sukcesyjny co to.
Odwołanie i wygaśnięcie prokury
Prokura może być odwołana w każdym czasie, bez podania przyczyny. Zgodnie z art. 109⁷ KC wygasa wskutek wykreślenia przedsiębiorcy z KRS lub CEIDG, ogłoszenia upadłości, otwarcia likwidacji lub przekształcenia przedsiębiorcy, a także ze śmiercią prokurenta. Utrata przez przedsiębiorcę zdolności do czynności prawnych nie powoduje jej wygaśnięcia. Przy jednoosobowej działalności gospodarczej prokura wygasa ze śmiercią przedsiębiorcy, ale może on zastrzec, że prokurent stanie się po jego śmierci zarządcą sukcesyjnym. Zmiana składu zarządu spółki nie wpływa na udzieloną prokurę.
Odwołanie trzeba zgłosić do rejestru. Do czasu wykreślenia wpisu kontrahent działający w dobrej wierze może powoływać się na prokurę ujawnioną w KRS, dlatego zgłoszenie warto złożyć bez zwłoki.
Prokura a zwykłe pełnomocnictwo
Prokura jest szczególnym rodzajem pełnomocnictwa, ale różni się od zwykłego umocowania w kilku ważnych punktach. Jej zakres wynika z ustawy, a nie z treści dokumentu, dlatego przedsiębiorca nie może go ograniczyć ze skutkiem wobec osób trzecich. Zwykły pełnomocnik ma tylko takie uprawnienia, jakie wskazano w pełnomocnictwie.
| Cecha | Prokura | Pełnomocnictwo |
|---|---|---|
| Kto może udzielić | przedsiębiorca wpisany do KRS lub CEIDG | każdy, także konsument |
| Zakres | ustawowy, związany z prowadzeniem przedsiębiorstwa | określony w dokumencie |
| Ograniczenie wobec osób trzecich | nieskuteczne | możliwe |
| Forma | pisemna pod rygorem nieważności | zależy od czynności |
| Wpis do rejestru | obowiązkowy | brak |
| Dalsze pełnomocnictwa | prokurent może udzielać pełnomocnictw do poszczególnych czynności | zależy od treści dokumentu |
Kto może zostać prokurentem
Prokurentem może być wyłącznie osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych. Nie można udzielić prokury spółce ani innej osobie prawnej. W praktyce rejestrowej przyjmuje się też, że członek zarządu spółki kapitałowej nie może być jednocześnie jej prokurentem, bo pełni już funkcję organu reprezentującego spółkę. Prokurentem może natomiast być pracownik, wspólnik niebędący członkiem zarządu albo zewnętrzny menedżer.
Prokury nie można przenieść na inną osobę. Prokurent może jedynie ustanowić pełnomocnika do konkretnej czynności lub rodzaju czynności, a za jego działania odpowiada przedsiębiorca w granicach udzielonego umocowania.