LEXIKON / FINANSE / JAK OBLICZYĆ ODSETKI USTAWOWE — ODSETKI KAPITAŁOWE OD POŻYCZKI I NIENAZWANEGO OPROCENTOWANIALX-017

Hasło · Jak obliczyć odsetki ustawowe — odsetki kapitałowe od pożyczki i nienazwanego oprocentowania

Jak obliczyć odsetki ustawowe — odsetki kapitałowe od pożyczki i nienazwanego oprocentowania

etym.

Status
ZASADZONE
Autor
[email protected]
Zasadzone
13.11.2026
Lektura
4 min

Odsetki ustawowe w ścisłym sensie, nazywane kapitałowymi, oblicza się według wzoru: kwota × 7,25% × liczba dni / 365. Stawka 7,25% obowiązuje od 5 marca 2026 r. i jest sumą stopy referencyjnej NBP (3,75%) i 3,5 punktu procentowego. Odsetki kapitałowe to wynagrodzenie za korzystanie z cudzych pieniędzy, np. przy pożyczce, w której strony umówiły się na oprocentowanie, ale nie podały jego wysokości. Nie należy ich mylić z odsetkami za opóźnienie, które są sankcją za spóźnioną zapłatę.

Kiedy należą się odsetki kapitałowe

Według art. 359 KC odsetki od sumy pieniężnej należą się tylko wtedy, gdy wynika to z czynności prawnej, ustawy, orzeczenia sądu albo decyzji właściwego organu. Najczęstszy przypadek to umowa pożyczki, w której zapisano, że pożyczka jest oprocentowana, ale nie wskazano stawki. Wtedy w miejsce brakującej wysokości wchodzą odsetki ustawowe, obecnie 7,25% rocznie.

Jeśli umowa o oprocentowaniu milczy całkowicie, pożyczka między osobami prywatnymi jest co do zasady nieoprocentowana. Pożyczkodawca może wówczas żądać wyłącznie zwrotu kapitału, a odsetki pojawią się dopiero wtedy, gdy pożyczkobiorca spóźni się z oddaniem pieniędzy. To już jednak będą odsetki za opóźnienie liczone według stawki 9,25%.

Wzór i przykład

Odsetki = kapitał × stawka roczna × dni / 365. Jeśli ktoś pożyczył 20 000 zł na 180 dni, z zapisem o oprocentowaniu ustawowym, odsetki wyniosą 20 000 × 7,25% × 180 / 365 = 715,07 zł. Do zwrotu będzie więc 20 715,07 zł, o ile strony nie umówiły się na kapitalizację, czyli doliczanie odsetek do kapitału w trakcie trwania umowy.

KwotaOkresOdsetki kapitałowe 7,25%Odsetki za opóźnienie 9,25%
5 000 zł30 dni29,79 zł38,01 zł
10 000 zł90 dni178,77 zł228,08 zł
20 000 zł180 dni715,07 zł912,33 zł
50 000 zł365 dni3 625,00 zł4 625,00 zł

Zestawienie pokazuje, jak duża jest różnica między obiema stawkami. Dlatego w pozwie trzeba precyzyjnie wskazać, jakich odsetek żądamy: kapitałowych za okres korzystania z pieniędzy, czy za opóźnienie od dnia wymagalności.

Zmiana stopy w trakcie umowy

Odsetki ustawowe nie są zamrożone na dzień podpisania umowy. Zmieniają się automatycznie wraz ze stopą referencyjną NBP, więc przy dłuższej pożyczce trzeba podzielić okres na części i każdą przeliczyć według stawki obowiązującej w danym czasie. Do 4 marca 2026 r. odsetki kapitałowe wynosiły 7,50%, a od 5 marca 2026 r. wynoszą 7,25%.

Jeżeli wysokość odsetek nie jest w inny sposób określona, należą się odsetki ustawowe w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 3,5 punktów procentowych.

art. 359 § 2 Kodeksu cywilnego

Limit odsetek maksymalnych

Strony mogą wpisać do umowy własną stawkę, ale odsetki kapitałowe nie mogą przekraczać w stosunku rocznym dwukrotności odsetek ustawowych, czyli obecnie 14,5%. Jeśli umowa przewiduje więcej, w miejsce zawyżonej stawki wchodzą odsetki maksymalne. Zasada dotyczy także pożyczek prywatnych, a nie tylko kredytów konsumenckich.

Zobacz też

Rodzaje odsetek — porównanie odsetek kapitałowych, za opóźnienie, maksymalnych i podatkowych znajdziesz w tekście jakie są odsetki ustawowe.

Najczęstsze błędy przy liczeniu

Pierwszy błąd to stosowanie stawki za opóźnienie do okresu, w którym pożyczka nie była jeszcze wymagalna. Do dnia zwrotu należą się co najwyżej odsetki kapitałowe, a dopiero od następnego dnia odsetki za opóźnienie. Drugi błąd to liczenie odsetek od odsetek bez podstawy w umowie, co zakazuje art. 482 KC. Trzeci to przyjmowanie stawki z dnia zawarcia umowy przez cały okres, mimo zmian stóp NBP. Jak prawidłowo liczyć odsetki za opóźnienie, pokazujemy w tekście jak obliczyć odsetki ustawowe za opóźnienie.

Przykład: pożyczka w rodzinie

Pan Marek pożycza bratu 20 000 zł na rok. Strony ustnie umawiają się, że pożyczka będzie „oprocentowana”, ale nie ustalają stawki. W takiej sytuacji należą się odsetki ustawowe kapitałowe, czyli 7,25% w skali roku. Po roku brat powinien oddać 20 000 zł kapitału i 1 450 zł odsetek. Gdyby strony w ogóle nie wspomniały o odsetkach, pożyczka byłaby nieoprocentowana – w umowie pożyczki odsetki nie należą się automatycznie.

Wariant umowyOdsetki za rok od 20 000 zł
Brak wzmianki o odsetkach0 zł
Odsetki bez wskazania stawki1 450 zł (7,25%)
Stawka umowna 10%2 000 zł
Stawka umowna 20%2 900 zł (stawka obniżona do maksymalnych 14,5%)

Forma pisemna i podatek

Pożyczkę powyżej 1000 zł warto zawrzeć na piśmie – przepisy wymagają formy dokumentowej, a dokument ułatwia udowodnienie warunków, w tym stawki odsetek. Umowa pożyczki podlega też podatkowi od czynności cywilnoprawnych w wysokości 2%. Pożyczki od najbliższej rodziny mogą być z niego zwolnione, pod warunkiem udokumentowania przelewu i zgłoszenia pożyczki w urzędzie skarbowym w ustawowym terminie. Odsetki otrzymane od pożyczki prywatnej są przychodem pożyczkodawcy i trzeba je rozliczyć w zeznaniu podatkowym.

Opracowanie[email protected]Cytuj jako: [email protected], „Jak obliczyć odsetki ustawowe — odsetki kapitałowe od pożyczki i nienazwanego oprocentowania”, w: Lexikon, 2026, LX-017.

Zobacz też