Odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych to wyższa stawka odsetek, którą przedsiębiorca może naliczyć kontrahentowi spóźniającemu się z zapłatą faktury. Od 1 lipca 2026 r. wynoszą 13,75% w skali roku, czyli stopę referencyjną NBP (3,75%) powiększoną o 10 punktów procentowych. Obok odsetek wierzycielowi przysługuje stała rekompensata za koszty odzyskiwania należności, równowartość 40, 70 albo 100 euro, bez konieczności wykazywania poniesionych kosztów.
Kiedy stosuje się stawkę dla transakcji handlowych
Transakcja handlowa to umowa, której przedmiotem jest odpłatna dostawa towaru lub świadczenie usługi, zawierana przez przedsiębiorców, podmioty publiczne lub wolne zawody w związku z prowadzoną działalnością. Ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych nie obejmuje umów z konsumentami. Jeśli firma sprzedaje osobie prywatnej, nalicza zwykłe odsetki ustawowe za opóźnienie, czyli 9,25%.
Wierzyciel nabywa prawo do odsetek, jeśli spełnił swoje świadczenie, czyli dostarczył towar lub wykonał usługę, i nie otrzymał zapłaty w terminie określonym w umowie. Nie musi wysyłać wezwania ani wykazywać winy kontrahenta.
Terminy zapłaty między firmami
| Strony transakcji | Maksymalny termin zapłaty | Uwagi |
|---|---|---|
| Przedsiębiorca – przedsiębiorca | 60 dni | dłuższy tylko, jeśli nie jest rażąco nieprawny wobec wierzyciela |
| Duży przedsiębiorca jako dłużnik wobec MŚP | 60 dni | bez możliwości wydłużenia |
| Podmiot publiczny jako dłużnik | 30 dni | 60 dni dla podmiotów leczniczych |
| Brak terminu w umowie | 30 dni | od doręczenia faktury i spełnienia świadczenia |
Jeśli umowa przewiduje procedurę odbioru towaru lub usługi, ma ona trwać nie dłużej niż 30 dni. Termin zapłaty liczy się wtedy od zakończenia odbioru.
Jak ustalana jest stawka
Wysokość odsetek dla transakcji handlowych ogłaszana jest dwa razy w roku. Stawka obowiązująca od 1 stycznia odpowiada stopie referencyjnej NBP z 1 stycznia, a stawka od 1 lipca stopie z 1 lipca, w obu przypadkach powiększonej o 10 punktów. Zmiana stopy NBP w trakcie półrocza nie przekłada się od razu na te odsetki. Gdy dłużnikiem jest podmiot publiczny będący podmiotem leczniczym, stawka to stopa referencyjna plus 8 punktów procentowych.
Stawka 13,75% obowiązuje do końca 2026 r. Nowa wartość od 1 stycznia 2027 r. będzie zależała od stopy referencyjnej NBP obowiązującej tego dnia.
praktyczna zasada
Rekompensata za koszty odzyskiwania należności
Od dnia nabycia prawa do odsetek wierzycielowi przysługuje rekompensata, przeliczana na złote według średniego kursu euro NBP z ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie stało się wymagalne. Kwota zależy od wysokości należności: 40 euro, gdy nie przekracza ona 5 000 zł, 70 euro przy kwocie od 5 000 zł do 50 000 zł i 100 euro powyżej 50 000 zł. Rekompensata należy się za każdą fakturę osobno, nawet jeśli dłużnik zapłacił z jednodniowym opóźnieniem.
Jeżeli rzeczywiste koszty windykacji, np. wynagrodzenie firmy windykacyjnej, przekroczą tę kwotę, wierzyciel może żądać zwrotu uzasadnionych kosztów ponad rekompensatę.
Zobacz też
Faktoring — jeśli kontrahenci regularnie płacą po terminie, alternatywą dla windykacji jest finansowanie faktur. Opisujemy je w tekście co to jest faktoring.
Odsetki a podatki i ulga na złe długi
Naliczone odsetki od kontrahenta są dla wierzyciela przychodem podatkowym dopiero w momencie ich otrzymania, a nie naliczenia. Dłużnik może je zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów, gdy je zapłaci. Jeśli faktura pozostaje nieopłacona dłużej niż 90 dni od terminu, wierzyciel może skorzystać z ulgi na złe długi i odpowiednio pomniejszyć podstawę opodatkowania, a w VAT skorygować podatek należny. Dłużnik ma z kolei obowiązek zwiększenia dochodu.
Przy liczeniu samych odsetek stosuje się ten sam wzór co w przypadku odsetek kodeksowych, czyli kwota × stawka × dni / 365. Dla faktury na 24 600 zł opłaconej 45 dni po terminie odsetki wyniosą 417,02 zł, a do tego dochodzi rekompensata 70 euro. Więcej o samym liczeniu przeczytasz w artykule jak obliczyć odsetki ustawowe za opóźnienie.
Przykład wyliczenia
Spółka A sprzedała towar spółce B i wystawiła fakturę na 20 000 zł z terminem płatności 30 dni. Spółka B zapłaciła z opóźnieniem 45 dni. Przy stawce 13,75% w skali roku odsetki wynoszą 20 000 zł × 13,75% × 45 / 365, czyli 339,04 zł. Dodatkowo spółce A przysługuje rekompensata za koszty odzyskiwania należności, która przy wartości świadczenia od 5 000 zł do 50 000 zł wynosi równowartość 70 euro, przeliczaną po średnim kursie NBP z ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie stało się wymagalne.
| Element | Kwota |
|---|---|
| Należność główna | 20 000,00 zł |
| Odsetki za 45 dni (13,75%) | 339,04 zł |
| Rekompensata | równowartość 70 euro |
| Razem do zapłaty | należność, odsetki i rekompensata |
| Rekompensata należy się bez wzywania dłużnika i bez wykazywania, że wierzyciel poniósł jakiekolwiek koszty. Wystarczy samo opóźnienie. Jeśli rzeczywiste koszty windykacji były wyższe, na przykład wierzyciel zapłacił firmie windykacyjnej, może żądać zwrotu nadwyżki ponad ryczałt. |
Czy warto naliczać odsetki stałemu klientowi
W relacjach biznesowych wiele firm rezygnuje z naliczania odsetek, żeby nie psuć współpracy. To decyzja handlowa, ale warto ją podejmować świadomie. Prawo do odsetek przedawnia się razem z roszczeniem głównym, więc wierzyciel może o nie wystąpić także później. Sama informacja w wezwaniu, że odsetki narastają, często skutecznie przyspiesza zapłatę bez konfliktu.