LEXIKON / PODATKI / KOSZTY UZYSKANIA PRZYCHODU JAK LICZYĆ — ETAT, ZLECENIE, DZIEŁO I DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZALX-004

Hasło · Koszty uzyskania przychodu jak liczyć — etat, zlecenie, dzieło i działalność gospodarcza

Koszty uzyskania przychodu jak liczyć — etat, zlecenie, dzieło i działalność gospodarcza

etym.

Status
ZASADZONE
Autor
[email protected]
Zasadzone
27.10.2026
Lektura
4 min

Koszty uzyskania przychodu to kwota, o którą pomniejsza się przychód, żeby ustalić dochód, czyli podstawę opodatkowania. Sposób ich liczenia zależy od źródła przychodu. Na etacie są to stałe kwoty 250 albo 300 zł miesięcznie, na umowie zlecenia i o dzieło procent przychodu (20% lub 50%), a w działalności gospodarczej rzeczywiście poniesione wydatki. Prawidłowe ustalenie kosztów wpływa bezpośrednio na wysokość podatku, dlatego warto rozumieć mechanizm, a nie tylko ufać płatnikowi.

Przychód, koszty i dochód

Podstawowa zależność jest prosta: dochód = przychód − koszty uzyskania przychodu. Przy umowach z płatnikiem przed odjęciem kosztów od przychodu odejmuje się jeszcze składki na ubezpieczenia społeczne pobrane od podatnika, jeśli koszty liczone są procentowo. Od dochodu, po zaokrągleniu do pełnych złotych, liczy się podatek według skali 12% i 32%, a na końcu odejmuje kwotę zmniejszającą podatek.

Źródło przychoduRodzaj kosztówWysokość
Umowa o pracęryczałtowe, miesięczne250 zł lub 300 zł (dojeżdżający)
Kilka umów o pracę jednocześnieryczałtowe, z limitem rocznymmaks. 4 500 zł lub 5 400 zł rocznie
Umowa zleceniaprocentowe20% przychodu po składkach
Umowa o dziełoprocentowe20% lub 50% przy prawach autorskich
Prawa autorskie (łącznie)procentowe z limitem50%, do 120 000 zł kosztów rocznie
Działalność gospodarcza (skala, liniowy)faktyczneudokumentowane wydatki
Najem prywatnybrakryczałt od przychodów, bez kosztów

Etat: 250 lub 300 zł miesięcznie

Pracownikowi przysługują koszty w stałej wysokości 250 zł miesięcznie, czyli 3 000 zł rocznie. Jeśli mieszka poza miejscowością, w której znajduje się zakład pracy, i nie otrzymuje dodatku za dojazdy, koszty wynoszą 300 zł miesięcznie, czyli 3 600 zł rocznie. Koszty te przysługują niezależnie od rzeczywistych wydatków. Gdy faktyczne koszty dojazdu biletami okresowymi są wyższe, można je wykazać w zeznaniu rocznym. Szczegóły opisujemy w tekście koszty uzyskania przychodu umowa o pracę.

Zlecenie i dzieło: procent od przychodu

Przy umowie zlecenia standardowe koszty to 20% przychodu pomniejszonego o składki społeczne zleceniobiorcy. Przy umowie o dzieło, od której zwykle nie pobiera się składek, 20% liczy się od całej kwoty. Jeśli umowa dotyczy utworu i przenosi prawa autorskie, koszty wynoszą 50%, przy czym łączna kwota takich kosztów nie może przekroczyć 120 000 zł w roku podatkowym.

Przykład: umowa o dzieło na 5 000 zł bez praw autorskich daje 1 000 zł kosztów i 4 000 zł dochodu. Ta sama umowa z przeniesieniem praw autorskich daje 2 500 zł kosztów i 2 500 zł dochodu. Zaliczka na podatek przy stawce 12% wyniesie odpowiednio 480 zł i 300 zł.

Koszty ryczałtowe nie wymagają dowodów. Koszty faktyczne wymagają dokumentów i związku z przychodem, ale mogą być znacznie wyższe.

praktyczna zasada

Działalność gospodarcza: koszty faktyczne

Przedsiębiorca na skali podatkowej lub podatku liniowym odlicza rzeczywiste wydatki poniesione w celu osiągnięcia przychodu albo zachowania lub zabezpieczenia jego źródła. Muszą być udokumentowane, właściwie zaksięgowane i nie mogą znajdować się w katalogu wydatków wyłączonych z kosztów (art. 23 ustawy o PIT). Przedsiębiorca na ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych kosztów w ogóle nie odlicza, bo podatek płaci od przychodu.

Kiedy wydatek jest kosztem

Fiskus ocenia przede wszystkim związek przyczynowy. Laptop kupiony do pracy programisty będzie kosztem, prywatne wakacje nie. Wydatki wykorzystywane częściowo prywatnie, np. samochód osobowy, podlegają ograniczeniom procentowym. Duże zakupy, powyżej 10 000 zł, co do zasady trafiają do ewidencji środków trwałych i są rozliczane przez amortyzację.

Zobacz też

Podwyższone koszty uzyskania przychodu — kiedy przysługuje 300 zł miesięcznie i 50% kosztów autorskich, wyjaśniamy w tekście podwyższone koszty uzyskania przychodu.

Gdy koszty przewyższają przychód

W działalności gospodarczej nadwyżka kosztów nad przychodem to strata, którą można rozliczyć w kolejnych pięciu latach, maksymalnie 50% straty w jednym roku albo jednorazowo do 5 mln zł. Przy umowie o pracę koszty ryczałtowe pracownika są ograniczone do wysokości przychodu: nie mogą wygenerować straty. Przy zleceniach podobnie, bo koszty procentowe z natury są niższe od przychodu. Więcej o kosztach przy zleceniu przeczytasz w artykule koszty uzyskania przychodu umowa zlecenie.

Koszty a składki ZUS – kolejność liczenia

Przy umowie zlecenia koszty procentowe nie są liczone od całej kwoty brutto. Najpierw od przychodu odejmuje się składki na ubezpieczenia społeczne finansowane przez zleceniobiorcę, a dopiero od tej kwoty liczy się 20% kosztów. Składka zdrowotna od 2022 r. nie obniża podatku i nie wpływa na podstawę kosztów.

Przykład: zleceniobiorca po 26. roku życia, objęty wszystkimi składkami, otrzymuje 1000 zł brutto. Składki społeczne wynoszą łącznie 13,71%, czyli 137,10 zł. Podstawą kosztów jest 862,90 zł, a 20% kosztów to 172,58 zł. Podstawa opodatkowania wynosi więc 690,32 zł, zaokrąglona do pełnych złotych do 690 zł.

EtapKwota
Przychód brutto1000,00 zł
Składki społeczne (13,71%)137,10 zł
Podstawa kosztów862,90 zł
Koszty 20%172,58 zł
Podstawa opodatkowania690 zł

Gdy pracujesz na etacie i zleceniu

Koszty z każdego źródła liczy się oddzielnie. Etat daje koszty ryczałtowe 250 zł lub 300 zł miesięcznie, a zlecenie – koszty procentowe od własnego przychodu. W zeznaniu rocznym PIT-37 oba źródła trafiają do osobnych pozycji, a koszty się sumują. Nie da się przenieść niewykorzystanych kosztów z etatu na zlecenie ani odwrotnie.

Opracowanie[email protected]Cytuj jako: [email protected], „Koszty uzyskania przychodu jak liczyć — etat, zlecenie, dzieło i działalność gospodarcza”, w: Lexikon, 2026, LX-004.

Zobacz też