Koszty uzyskania przychodu to kwota, o którą pomniejsza się przychód, żeby ustalić dochód, czyli podstawę opodatkowania. Sposób ich liczenia zależy od źródła przychodu. Na etacie są to stałe kwoty 250 albo 300 zł miesięcznie, na umowie zlecenia i o dzieło procent przychodu (20% lub 50%), a w działalności gospodarczej rzeczywiście poniesione wydatki. Prawidłowe ustalenie kosztów wpływa bezpośrednio na wysokość podatku, dlatego warto rozumieć mechanizm, a nie tylko ufać płatnikowi.
Przychód, koszty i dochód
Podstawowa zależność jest prosta: dochód = przychód − koszty uzyskania przychodu. Przy umowach z płatnikiem przed odjęciem kosztów od przychodu odejmuje się jeszcze składki na ubezpieczenia społeczne pobrane od podatnika, jeśli koszty liczone są procentowo. Od dochodu, po zaokrągleniu do pełnych złotych, liczy się podatek według skali 12% i 32%, a na końcu odejmuje kwotę zmniejszającą podatek.
| Źródło przychodu | Rodzaj kosztów | Wysokość |
|---|---|---|
| Umowa o pracę | ryczałtowe, miesięczne | 250 zł lub 300 zł (dojeżdżający) |
| Kilka umów o pracę jednocześnie | ryczałtowe, z limitem rocznym | maks. 4 500 zł lub 5 400 zł rocznie |
| Umowa zlecenia | procentowe | 20% przychodu po składkach |
| Umowa o dzieło | procentowe | 20% lub 50% przy prawach autorskich |
| Prawa autorskie (łącznie) | procentowe z limitem | 50%, do 120 000 zł kosztów rocznie |
| Działalność gospodarcza (skala, liniowy) | faktyczne | udokumentowane wydatki |
| Najem prywatny | brak | ryczałt od przychodów, bez kosztów |
Etat: 250 lub 300 zł miesięcznie
Pracownikowi przysługują koszty w stałej wysokości 250 zł miesięcznie, czyli 3 000 zł rocznie. Jeśli mieszka poza miejscowością, w której znajduje się zakład pracy, i nie otrzymuje dodatku za dojazdy, koszty wynoszą 300 zł miesięcznie, czyli 3 600 zł rocznie. Koszty te przysługują niezależnie od rzeczywistych wydatków. Gdy faktyczne koszty dojazdu biletami okresowymi są wyższe, można je wykazać w zeznaniu rocznym. Szczegóły opisujemy w tekście koszty uzyskania przychodu umowa o pracę.
Zlecenie i dzieło: procent od przychodu
Przy umowie zlecenia standardowe koszty to 20% przychodu pomniejszonego o składki społeczne zleceniobiorcy. Przy umowie o dzieło, od której zwykle nie pobiera się składek, 20% liczy się od całej kwoty. Jeśli umowa dotyczy utworu i przenosi prawa autorskie, koszty wynoszą 50%, przy czym łączna kwota takich kosztów nie może przekroczyć 120 000 zł w roku podatkowym.
Przykład: umowa o dzieło na 5 000 zł bez praw autorskich daje 1 000 zł kosztów i 4 000 zł dochodu. Ta sama umowa z przeniesieniem praw autorskich daje 2 500 zł kosztów i 2 500 zł dochodu. Zaliczka na podatek przy stawce 12% wyniesie odpowiednio 480 zł i 300 zł.
Koszty ryczałtowe nie wymagają dowodów. Koszty faktyczne wymagają dokumentów i związku z przychodem, ale mogą być znacznie wyższe.
praktyczna zasada
Działalność gospodarcza: koszty faktyczne
Przedsiębiorca na skali podatkowej lub podatku liniowym odlicza rzeczywiste wydatki poniesione w celu osiągnięcia przychodu albo zachowania lub zabezpieczenia jego źródła. Muszą być udokumentowane, właściwie zaksięgowane i nie mogą znajdować się w katalogu wydatków wyłączonych z kosztów (art. 23 ustawy o PIT). Przedsiębiorca na ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych kosztów w ogóle nie odlicza, bo podatek płaci od przychodu.
Kiedy wydatek jest kosztem
Fiskus ocenia przede wszystkim związek przyczynowy. Laptop kupiony do pracy programisty będzie kosztem, prywatne wakacje nie. Wydatki wykorzystywane częściowo prywatnie, np. samochód osobowy, podlegają ograniczeniom procentowym. Duże zakupy, powyżej 10 000 zł, co do zasady trafiają do ewidencji środków trwałych i są rozliczane przez amortyzację.
Zobacz też
Podwyższone koszty uzyskania przychodu — kiedy przysługuje 300 zł miesięcznie i 50% kosztów autorskich, wyjaśniamy w tekście podwyższone koszty uzyskania przychodu.
Gdy koszty przewyższają przychód
W działalności gospodarczej nadwyżka kosztów nad przychodem to strata, którą można rozliczyć w kolejnych pięciu latach, maksymalnie 50% straty w jednym roku albo jednorazowo do 5 mln zł. Przy umowie o pracę koszty ryczałtowe pracownika są ograniczone do wysokości przychodu: nie mogą wygenerować straty. Przy zleceniach podobnie, bo koszty procentowe z natury są niższe od przychodu. Więcej o kosztach przy zleceniu przeczytasz w artykule koszty uzyskania przychodu umowa zlecenie.
Koszty a składki ZUS – kolejność liczenia
Przy umowie zlecenia koszty procentowe nie są liczone od całej kwoty brutto. Najpierw od przychodu odejmuje się składki na ubezpieczenia społeczne finansowane przez zleceniobiorcę, a dopiero od tej kwoty liczy się 20% kosztów. Składka zdrowotna od 2022 r. nie obniża podatku i nie wpływa na podstawę kosztów.
Przykład: zleceniobiorca po 26. roku życia, objęty wszystkimi składkami, otrzymuje 1000 zł brutto. Składki społeczne wynoszą łącznie 13,71%, czyli 137,10 zł. Podstawą kosztów jest 862,90 zł, a 20% kosztów to 172,58 zł. Podstawa opodatkowania wynosi więc 690,32 zł, zaokrąglona do pełnych złotych do 690 zł.
| Etap | Kwota |
|---|---|
| Przychód brutto | 1000,00 zł |
| Składki społeczne (13,71%) | 137,10 zł |
| Podstawa kosztów | 862,90 zł |
| Koszty 20% | 172,58 zł |
| Podstawa opodatkowania | 690 zł |
Gdy pracujesz na etacie i zleceniu
Koszty z każdego źródła liczy się oddzielnie. Etat daje koszty ryczałtowe 250 zł lub 300 zł miesięcznie, a zlecenie – koszty procentowe od własnego przychodu. W zeznaniu rocznym PIT-37 oba źródła trafiają do osobnych pozycji, a koszty się sumują. Nie da się przenieść niewykorzystanych kosztów z etatu na zlecenie ani odwrotnie.