Ryczałt ewidencjonowany jest jedną z najchętniej wybieranych form opodatkowania jednoosobowej działalności, szczególnie w usługach o niskich kosztach: IT, niektóre usługi profesjonalne, najem w działalności, część branż rzemieślniczych. Jego logika jest prosta i właśnie dlatego bywa myląca. Podatek płaci się od przychodu, nie od dochodu. Wysoka stawka przy niskich kosztach może być korzystna; niska stawka przy drogim warsztacie — już nie.
Na czym polega ryczałt ewidencjonowany
Podstawą opodatkowania jest przychód, czyli co do zasady kwoty należne, bez odliczania wydatków na sprzęt, podwykonawców czy najem biura. Ewidencja jest prostsza niż księga przychodów i rozchodów: ewidencja przychodów, wykaz środków trwałych, a od pewnego progu także JPK_EWP. Nie oznacza to jednak braku obowiązków — wciąż jest VAT (albo zwolnienie), ZUS, składka zdrowotna, a od 2026 r. również KSeF w terminach właściwych dla danej firmy.
Ryczałt może wybrać podatnik, którego przychody w poprzednim roku nie przekroczyły limitu 2 mln euro. Na 2026 r. oznacza to próg liczony od przychodów 2025 r. (w przeliczeniu stosowanym w przepisach na dany rok). Nie każda działalność ma do niego prawo: wyłączone są m.in. niektóre branże wskazane w ustawie oraz podatnicy, którzy w warunkach określonych przepisami świadczą usługi na rzecz byłego pracodawcy, odpowiadające dawnemu etatowi.
Limit przychodów i wyłączenia
Przekroczenie limitu w trakcie roku zwykle oznacza utratę prawa do ryczałtu od następnego roku albo — w sytuacjach wskazanych ustawą — wcześniej. Osobnym ograniczeniem jest „etat w fakturze”: jeśli ktoś odchodzi z pracy i natychmiast fakturuje byłemu pracodawcy te same usługi, ryczałt może być niedostępny w okresie przewidzianym przepisami. Zanim zmieni się formę opodatkowania od 1 stycznia, warto sprawdzić nie tylko stawkę, lecz czy w ogóle przysługuje prawo wyboru.
Stawki ryczałtu 2026
Ustawa przewiduje szereg stawek: 2%, 3%, 5,5%, 8,5%, 10%, 12%, 12,5%, 14%, 15% i 17%. Stawkę wyznacza rodzaj przychodów — w praktyce klasyfikacja PKWiU wykonywanej usługi — a nie sam wpis PKD w CEIDG. Jedna firma może mieć kilka stawek, jeśli prowadzi różne działalności. Najczęściej dyskutowane w usługach są cztery poziomy: 8,5%, 12%, 14% i 15%.
Stawka 8,5% obejmuje wiele „pozostałych usług”, w tym m.in. część usług edukacyjnych, oraz — do 100 tys. zł przychodu — najem i niektóre usługi związane z nieruchomościami; od nadwyżki stosuje się 12,5%. Stawka 12% to typowa pozycja dla wielu usług IT: oprogramowanie, doradztwo w zakresie oprogramowania i sprzętu, zarządzanie sieciami. Stawka 14% dotyczy m.in. opieki zdrowotnej oraz części usług architektonicznych, inżynierskich i projektowych. Stawka 15% obejmuje m.in. część doradztwa związanego z zarządzaniem, usługi reklamowe, badania rynku oraz niektóre usługi prawne i rachunkowe poza klasycznym „wolnym zawodem” rozliczanym inaczej.
Stawki 8,5%, 12%, 14% i 15% — jak nie pomylić klasyfikacji
Błąd klasyfikacji jest droższy niż błąd w Excelu: za niska stawka oznacza zaległość, za wysoka — niepotrzebny podatek. Opis na fakturze powinien odpowiadać rzeczywistej usłudze, nie „wygodnemu” kodowi. Jeśli w umowie jest wdrożenie, utrzymanie i licencja, części przychodu mogą iść różnymi stawkami. Wątpliwości rozstrzyga się klasyfikacją i — w razie sporu — interpretacją, nie zwyczajem branżowym na forach.
| Stawka | Typowe przychody (uproszczenie) | Uwaga |
|---|---|---|
| 8,5% (i 12,5% od nadwyżki) | wiele usług, najem w działalności do/od 100 tys. zł | próg 100 tys. zł dotyczy wskazanych przychodów |
| 12% | usługi IT: oprogramowanie, doradztwo, zarządzanie systemami | jedna z najczęstszych stawek przy B2B w IT |
| 14% | opieka zdrowotna, część usług architektonicznych i inżynierskich | sprawdzić dokładny symbol PKWiU |
| 15% | część doradztwa, reklamy, badań rynku, niektórych usług prawnych i księgowych | nie mylić z 17% dla części wolnych zawodów |
Składka zdrowotna i progi przychodowe
Na ryczałcie składka zdrowotna nie zależy od stawki podatku ani od dochodu, tylko od przychodu narastająco od początku roku. W 2026 r. podstawą jest przeciętne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw w IV kwartale 2025 r., wynoszące 9 228,64 zł, przemnożone przez 60%, 100% albo 180%, a następnie przez 9%.
Do 60 000 zł przychodu składka wynosi 498,35 zł miesięcznie. Po przekroczeniu 60 000 zł i aż do 300 000 zł — 830,58 zł. Powyżej 300 000 zł — 1 495,04 zł. Po wejściu w wyższy próg różnice za wcześniejsze miesiące wyrównuje roczne rozliczenie składki. Od przychodu można odliczyć 50% zapłaconej w roku składki zdrowotnej, co realnie obniża efektywne obciążenie.
Na ryczałcie liczy się przychód, nie to, ile zostaje po kosztach. Dlatego składka zdrowotna i podatek mogą rosnąć nawet wtedy, gdy firma ledwo wychodzi na zero.
praktyczna zasada rozliczeń JDG na ryczałcie
Dla kogo ryczałt się opłaca
Ryczałt zwykle wygrywa, gdy koszty uzyskania przychodu są niskie, stawka jest umiarkowana (8,5% albo 12%), a przychód nie wpycha bez potrzeby w najwyższy próg zdrowotnej. Typowy przykład: usługa IT bez drogiego zespołu podwykonawców, z przychodem w środkowym progu. Gorzej wypada, gdy firma kupuje dużo towaru, sprzętu albo zleca większość pracy na zewnątrz — te wydatki nie pomniejszą podstawy, a na skali albo liniowym by pomniejszyły.
Porównanie zawsze robi się „po składce zdrowotnej i po ZUS”, nie po samej stawce z ustawy. Liniowy 19% od dochodu przy wysokich kosztach może zostawić w kieszeni więcej niż ryczałt 12% od przychodu. Skala bywa lepsza przy niższych dochodach i korzystaniu z kwoty wolnej oraz ulg. Do tego dochodzi prawo do ryczałtu, brak wyłączeń i planowane inwestycje w danym roku.
Zobacz też
B2B a etat — wybór ryczałtu często idzie w parze z przejściem na kontrakt; liczy się łączny obraz podatku, składek i ryzyka przekwalifikowania.
Ryczałt jest prosty, ale nie jest automatycznie tani. Jego wartość widać dopiero w kalkulacji na konkretnych liczbach: stawce z PKWiU, progu zdrowotnej i rzeczywistych kosztach, których ustawa nie każe odejmować — a które i tak trzeba zapłacić.