Odsetki ustawowe za opóźnienie liczy się według prostego wzoru: kwota zaległości × roczna stawka × liczba dni opóźnienia / 365. Od 5 marca 2026 r. stawka wynosi 9,25% w skali roku, bo jest sumą stopy referencyjnej NBP (3,75%) i 5,5 punktu procentowego. Trudność nie leży w samym mnożeniu, tylko w trzech szczegółach: od którego dnia liczyć opóźnienie, jak potraktować dzień zapłaty i co zrobić, gdy w trakcie zwłoki zmieniła się stopa NBP.
Wzór na odsetki za opóźnienie
Podstawą jest art. 481 Kodeksu cywilnego. Jeśli dłużnik spóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, nawet gdy nie poniósł żadnej szkody, a opóźnienie wynika z okoliczności, za które dłużnik nie odpowiada. Gdy strony nie umówiły się na inną stawkę, należą się odsetki ustawowe za opóźnienie.
Wzór wygląda tak: odsetki = kwota × stawka × dni / 365. Przy zaległości 10 000 zł i 90 dniach opóźnienia wychodzi 10 000 × 9,25% × 90 / 365 = 228,08 zł. W praktyce przyjmuje się rok liczący 365 dni także w latach przestępnych, choć część kalkulatorów używa wtedy 366 dni. Różnica jest groszowa, ale warto stosować jedną metodę konsekwentnie w całym wyliczeniu.
Od kiedy liczyć opóźnienie
Opóźnienie zaczyna się dzień po terminie zapłaty. Jeśli faktura miała termin 15 lutego, pierwszy dzień opóźnienia to 16 lutego. Gdy termin nie był oznaczony, świadczenie staje się wymagalne niezwłocznie po wezwaniu do zapłaty, a dłużnik popada w opóźnienie, jeśli nie zapłaci w rozsądnym terminie wskazanym w wezwaniu.
Koniec okresu to dzień zapłaty. Najczęściej przyjmuje się, że odsetki należą się za dzień, w którym pieniądze wpłynęły na rachunek wierzyciela, bo dopiero wtedy świadczenie zostało spełnione. Przy przelewie decyduje uznanie rachunku wierzyciela, a nie data zlecenia przelewu przez dłużnika.
Gdy termin przypada w weekend
Jeśli ostatni dzień terminu zapłaty przypada w sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy, termin upływa następnego dnia roboczego (art. 115 KC). Opóźnienie zaczyna się więc dopiero dzień później. To częsty błąd w samodzielnych wyliczeniach, który prowadzi do zawyżenia odsetek o dzień lub dwa.
Zmiana stawki w trakcie opóźnienia
Stawka odsetek ustawowych zmienia się automatycznie wraz ze stopą referencyjną NBP. Jeśli zwłoka obejmuje okres przed i po zmianie, trzeba podzielić ją na odcinki i dla każdego zastosować stawkę obowiązującą w danym czasie. Od 4 grudnia 2025 r. do 4 marca 2026 r. odsetki za opóźnienie wynosiły 9,50%, a od 5 marca 2026 r. wynoszą 9,25%.
| Okres | Dni | Stawka | Odsetki od 5 000 zł |
|---|---|---|---|
| 16.02.2026 – 04.03.2026 | 17 | 9,50% | 22,12 zł |
| 05.03.2026 – 15.04.2026 | 42 | 9,25% | 53,22 zł |
| Razem | 59 | — | 75,34 zł |
Tabela pokazuje zaległość 5 000 zł z terminem zapłaty 15 lutego 2026 r., uregulowaną 15 kwietnia 2026 r. Gdyby policzyć cały okres jedną stawką 9,25%, wynik byłby niższy o niecałe 60 groszy (74,76 zł). Przy dużych kwotach i długich okresach różnice rosną, dlatego w pozwie lub wezwaniu warto pokazać rozbicie na okresy.
Jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była z góry oznaczona, należą się odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych.
art. 481 § 2 Kodeksu cywilnego
Częściowe wpłaty i zaliczanie
Gdy dłużnik płaci w ratach, każda wpłata zmniejsza podstawę naliczania od dnia jej zaksięgowania. Zgodnie z art. 451 KC wierzyciel może jednak najpierw zaliczyć wpłatę na zaległe odsetki i koszty, a dopiero potem na należność główną, chyba że dłużnik wyraźnie wskazał inny dług, a wierzyciel to przyjął. W praktyce oznacza to, że należność główna maleje wolniej, a odsetki biegną dłużej.
Zobacz też
Ile wynoszą odsetki ustawowe — zestawienie aktualnych stawek: kapitałowych, za opóźnienie, maksymalnych i w transakcjach handlowych. Szczegóły w tekście ile wynoszą odsetki ustawowe.
Odsetki od odsetek i przedawnienie
Od zaległych odsetek nie nalicza się kolejnych odsetek, chyba że wierzyciel wytoczył o nie powództwo albo strony umówiły się na to po ich wymagalności (art. 482 KC). Roszczenie o odsetki przedawnia się z kolei po trzech latach, a koniec terminu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego. Odsetki za okres dawniejszy niż trzy lata wstecz mogą więc być już nie do odzyskania, jeśli dłużnik podniesie zarzut przedawnienia. Szerzej o wymagalności, wezwaniu i przedawnieniu piszemy w tekście odsetki ustawowe za opóźnienie.
Odsetki w pozwie i nakazie zapłaty
Wierzyciel, który idzie do sądu, nie musi wyliczać odsetek do grosza. W pozwie wystarczy zażądać zapłaty kwoty głównej „wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia … do dnia zapłaty”. Sąd w wyroku lub nakazie zapłaty powtarza tę formułę, a odsetki narastają aż do dnia, w którym dłużnik faktycznie ureguluje dług. Dzięki temu wierzyciel nie traci na tym, że postępowanie trwa kilka miesięcy, a stawka zmienia się w tym czasie wraz ze stopą referencyjną NBP.
Odsetki dochodzone obok roszczenia głównego nie wliczają się do wartości przedmiotu sporu (art. 20 Kodeksu postępowania cywilnego). Nie podnoszą więc opłaty od pozwu, która liczona jest od samej należności głównej. Inaczej jest, gdy wierzyciel skapitalizował odsetki i dochodzi ich jako osobnej kwoty, na przykład w pozwie o same odsetki po spłacie długu – wtedy stanowią one roszczenie główne.
Jak wpisać kilka faktur
Przy kilku nieopłaconych fakturach każda ma własny termin płatności, a więc własną datę początkową odsetek. W pozwie najlepiej rozpisać żądanie na pozycje: kwota z faktury, odsetki od dnia następującego po terminie płatności. Komornik w egzekucji wyliczy odsetki samodzielnie na podstawie tytułu wykonawczego, dlatego precyzyjne daty są ważniejsze niż wyliczona suma.