Odsetki ustawowe nie są jedną liczbą. Kodeks cywilny przewiduje odsetki kapitałowe i odsetki za opóźnienie, do tego dochodzą limity odsetek maksymalnych oraz osobna stawka dla transakcji handlowych między firmami. Wszystkie są powiązane ze stopą referencyjną NBP, która od 5 marca 2026 r. wynosi 3,75%. Po listopadowym posiedzeniu RPP stopy pozostały bez zmian, więc aktualne stawki to 7,25% (kapitałowe), 9,25% (za opóźnienie) i 13,75% (transakcje handlowe).
Aktualne stawki odsetek w 2026 r.
| Rodzaj odsetek | Stawka roczna | Jak powstaje |
|---|---|---|
| Ustawowe (kapitałowe) | 7,25% | stopa referencyjna + 3,5 pkt proc. |
| Ustawowe za opóźnienie | 9,25% | stopa referencyjna + 5,5 pkt proc. |
| Maksymalne | 14,5% | 2 × odsetki ustawowe |
| Maksymalne za opóźnienie | 18,5% | 2 × odsetki ustawowe za opóźnienie |
| Za opóźnienie w transakcjach handlowych | 13,75% (od 1.07.2026) | stopa referencyjna + 10 pkt proc. |
| Odsetki podatkowe za zwłokę | 10,50% | 200% stopy lombardowej + 2 pkt proc. |
Stawki z tabeli obowiązują od 5 marca 2026 r., a stawka w transakcjach handlowych od 1 lipca 2026 r. Wcześniej, od 4 grudnia 2025 r., odsetki ustawowe za opóźnienie wynosiły 9,50%, a kapitałowe 7,50%.
Odsetki kapitałowe a odsetki za opóźnienie
Odsetki kapitałowe (art. 359 KC) to wynagrodzenie za korzystanie z cudzych pieniędzy. Należą się wtedy, gdy wynika to z umowy, ustawy, orzeczenia sądu albo decyzji organu, np. przy pożyczce, w której strony nie określiły oprocentowania. Nie mają nic wspólnego z tym, czy ktoś płaci w terminie.
Odsetki za opóźnienie (art. 481 KC) są sankcją za to, że dłużnik nie zapłacił na czas. Należą się z mocy prawa, bez konieczności wykazywania szkody i niezależnie od tego, czy dłużnik zawinił. To one pojawiają się w wezwaniach do zapłaty i pozwach o niezapłacone faktury, czynsze czy pożyczki.
Jeśli w umowie nie ma ani słowa o odsetkach, a dłużnik się spóźnia, nalicza się 9,25% w skali roku. Umowna stawka wyższa niż 18,5% zostanie z mocy prawa obniżona do odsetek maksymalnych za opóźnienie.
praktyczna zasada
Odsetki maksymalne — górny limit
Strony mogą umówić się na własne oprocentowanie, ale nie dowolnie wysokie. Odsetki kapitałowe nie mogą przekroczyć 14,5% rocznie, a odsetki za opóźnienie 18,5% rocznie. Postanowienie przewidujące więcej nie jest nieważne w całości, tylko w części przekraczającej limit, a w jej miejsce wchodzą odsetki maksymalne. Limitów nie można obejść, np. wybierając prawo obcego państwa, gdy umowa ma ścisły związek z Polską.
Transakcje handlowe między przedsiębiorcami
W relacjach B2B obowiązuje ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych. Wierzyciel może naliczać wyższe odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych, równe stopie referencyjnej NBP powiększonej o 10 punktów procentowych. Jeśli dłużnikiem jest podmiot publiczny będący podmiotem leczniczym, stawka jest niższa o 2 punkty. Wysokość ogłasza minister właściwy do spraw gospodarki dwa razy w roku, z mocą od 1 stycznia i 1 lipca, według stopy NBP obowiązującej w pierwszym dniu półrocza. Dlatego obniżka stóp w trakcie półrocza nie zmienia tej stawki od razu.
Zobacz też
Odsetki w transakcjach handlowych — terminy zapłaty, rekompensata 40, 70 lub 100 euro i zasady naliczania między firmami opisujemy w tekście odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych.
Kiedy stawki się zmieniają
Odsetki kodeksowe zmieniają się automatycznie w dniu, w którym zaczyna obowiązywać nowa stopa referencyjna NBP. Minister sprawiedliwości ogłasza ich wysokość w obwieszczeniu, ale ma ono charakter informacyjny, a nie konstytutywny. Przy długich zaległościach okres trzeba więc dzielić na odcinki według dat zmian stóp. Sposób liczenia z przykładem pokazujemy w tekście jak obliczyć odsetki ustawowe za opóźnienie.
Odsetki podatkowe od zaległości wobec urzędu skarbowego to osobny reżim z ordynacji podatkowej. Wynoszą 200% stopy lombardowej NBP powiększone o 2 punkty, czyli obecnie 10,50%, z możliwością stawki obniżonej (50%) przy korekcie deklaracji i podwyższonej (150%) w określonych przypadkach. Nie należy ich mylić z odsetkami cywilnymi.
Jak sprawdzić aktualną stawkę
Wysokość odsetek ustawowych ogłasza w obwieszczeniu Minister Sprawiedliwości, a tekst trafia do Monitora Polskiego. Obwieszczenie ma jednak charakter informacyjny. Stawka zmienia się automatycznie z dniem zmiany stopy referencyjnej NBP, bo przepis art. 359 i art. 481 Kodeksu cywilnego wiąże ją bezpośrednio z tą stopą. Jeśli Rada Polityki Pieniężnej obniży stopę, nowe odsetki obowiązują od dnia, w którym zaczyna obowiązywać nowa stopa referencyjna, nawet jeśli obwieszczenie ukaże się kilka dni później.
Najpewniejszym źródłem jest więc komunikat NBP o stopach procentowych oraz prosty rachunek: do stopy referencyjnej dodaje się 3,5 punktu procentowego dla odsetek kapitałowych i 5,5 punktu dla odsetek za opóźnienie.
Ile to w złotówkach
Stawki procentowe łatwiej zrozumieć na przykładzie. Przy długu 1000 zł i opóźnieniu trwającym pełny rok odsetki wyglądają następująco.
| Rodzaj odsetek | Stawka roczna | Kwota od 1000 zł za rok |
|---|---|---|
| Ustawowe (kapitałowe) | 7,25% | 72,50 zł |
| Ustawowe za opóźnienie | 9,25% | 92,50 zł |
| Maksymalne kapitałowe | 14,5% | 145,00 zł |
| Maksymalne za opóźnienie | 18,5% | 185,00 zł |
| W transakcjach handlowych | 13,75% | 137,50 zł |
| Przy krótszym opóźnieniu kwotę proporcjonalnie zmniejsza się według liczby dni, dzieląc przez 365. Za miesiąc opóźnienia w zapłacie 1000 zł zapłacisz więc mniej niż 8 zł odsetek ustawowych za opóźnienie. |