Odsetki ustawowe w ścisłym sensie, nazywane kapitałowymi, oblicza się według wzoru: kwota × 7,25% × liczba dni / 365. Stawka 7,25% obowiązuje od 5 marca 2026 r. i jest sumą stopy referencyjnej NBP (3,75%) i 3,5 punktu procentowego. Odsetki kapitałowe to wynagrodzenie za korzystanie z cudzych pieniędzy, np. przy pożyczce, w której strony umówiły się na oprocentowanie, ale nie podały jego wysokości. Nie należy ich mylić z odsetkami za opóźnienie, które są sankcją za spóźnioną zapłatę.
Kiedy należą się odsetki kapitałowe
Według art. 359 KC odsetki od sumy pieniężnej należą się tylko wtedy, gdy wynika to z czynności prawnej, ustawy, orzeczenia sądu albo decyzji właściwego organu. Najczęstszy przypadek to umowa pożyczki, w której zapisano, że pożyczka jest oprocentowana, ale nie wskazano stawki. Wtedy w miejsce brakującej wysokości wchodzą odsetki ustawowe, obecnie 7,25% rocznie.
Jeśli umowa o oprocentowaniu milczy całkowicie, pożyczka między osobami prywatnymi jest co do zasady nieoprocentowana. Pożyczkodawca może wówczas żądać wyłącznie zwrotu kapitału, a odsetki pojawią się dopiero wtedy, gdy pożyczkobiorca spóźni się z oddaniem pieniędzy. To już jednak będą odsetki za opóźnienie liczone według stawki 9,25%.
Wzór i przykład
Odsetki = kapitał × stawka roczna × dni / 365. Jeśli ktoś pożyczył 20 000 zł na 180 dni, z zapisem o oprocentowaniu ustawowym, odsetki wyniosą 20 000 × 7,25% × 180 / 365 = 715,07 zł. Do zwrotu będzie więc 20 715,07 zł, o ile strony nie umówiły się na kapitalizację, czyli doliczanie odsetek do kapitału w trakcie trwania umowy.
| Kwota | Okres | Odsetki kapitałowe 7,25% | Odsetki za opóźnienie 9,25% |
|---|---|---|---|
| 5 000 zł | 30 dni | 29,79 zł | 38,01 zł |
| 10 000 zł | 90 dni | 178,77 zł | 228,08 zł |
| 20 000 zł | 180 dni | 715,07 zł | 912,33 zł |
| 50 000 zł | 365 dni | 3 625,00 zł | 4 625,00 zł |
Zestawienie pokazuje, jak duża jest różnica między obiema stawkami. Dlatego w pozwie trzeba precyzyjnie wskazać, jakich odsetek żądamy: kapitałowych za okres korzystania z pieniędzy, czy za opóźnienie od dnia wymagalności.
Zmiana stopy w trakcie umowy
Odsetki ustawowe nie są zamrożone na dzień podpisania umowy. Zmieniają się automatycznie wraz ze stopą referencyjną NBP, więc przy dłuższej pożyczce trzeba podzielić okres na części i każdą przeliczyć według stawki obowiązującej w danym czasie. Do 4 marca 2026 r. odsetki kapitałowe wynosiły 7,50%, a od 5 marca 2026 r. wynoszą 7,25%.
Jeżeli wysokość odsetek nie jest w inny sposób określona, należą się odsetki ustawowe w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 3,5 punktów procentowych.
art. 359 § 2 Kodeksu cywilnego
Limit odsetek maksymalnych
Strony mogą wpisać do umowy własną stawkę, ale odsetki kapitałowe nie mogą przekraczać w stosunku rocznym dwukrotności odsetek ustawowych, czyli obecnie 14,5%. Jeśli umowa przewiduje więcej, w miejsce zawyżonej stawki wchodzą odsetki maksymalne. Zasada dotyczy także pożyczek prywatnych, a nie tylko kredytów konsumenckich.
Zobacz też
Rodzaje odsetek — porównanie odsetek kapitałowych, za opóźnienie, maksymalnych i podatkowych znajdziesz w tekście jakie są odsetki ustawowe.
Najczęstsze błędy przy liczeniu
Pierwszy błąd to stosowanie stawki za opóźnienie do okresu, w którym pożyczka nie była jeszcze wymagalna. Do dnia zwrotu należą się co najwyżej odsetki kapitałowe, a dopiero od następnego dnia odsetki za opóźnienie. Drugi błąd to liczenie odsetek od odsetek bez podstawy w umowie, co zakazuje art. 482 KC. Trzeci to przyjmowanie stawki z dnia zawarcia umowy przez cały okres, mimo zmian stóp NBP. Jak prawidłowo liczyć odsetki za opóźnienie, pokazujemy w tekście jak obliczyć odsetki ustawowe za opóźnienie.
Przykład: pożyczka w rodzinie
Pan Marek pożycza bratu 20 000 zł na rok. Strony ustnie umawiają się, że pożyczka będzie „oprocentowana”, ale nie ustalają stawki. W takiej sytuacji należą się odsetki ustawowe kapitałowe, czyli 7,25% w skali roku. Po roku brat powinien oddać 20 000 zł kapitału i 1 450 zł odsetek. Gdyby strony w ogóle nie wspomniały o odsetkach, pożyczka byłaby nieoprocentowana – w umowie pożyczki odsetki nie należą się automatycznie.
| Wariant umowy | Odsetki za rok od 20 000 zł |
|---|---|
| Brak wzmianki o odsetkach | 0 zł |
| Odsetki bez wskazania stawki | 1 450 zł (7,25%) |
| Stawka umowna 10% | 2 000 zł |
| Stawka umowna 20% | 2 900 zł (stawka obniżona do maksymalnych 14,5%) |
Forma pisemna i podatek
Pożyczkę powyżej 1000 zł warto zawrzeć na piśmie – przepisy wymagają formy dokumentowej, a dokument ułatwia udowodnienie warunków, w tym stawki odsetek. Umowa pożyczki podlega też podatkowi od czynności cywilnoprawnych w wysokości 2%. Pożyczki od najbliższej rodziny mogą być z niego zwolnione, pod warunkiem udokumentowania przelewu i zgłoszenia pożyczki w urzędzie skarbowym w ustawowym terminie. Odsetki otrzymane od pożyczki prywatnej są przychodem pożyczkodawcy i trzeba je rozliczyć w zeznaniu podatkowym.